मुलांवर सोशल मीडियाचा वाढता प्रभाव; भारतात चिंता वाढतेय

मुलांच्या सोशल मीडिया वापरावर बंदीची मागणी   मुलांच्या सोशल मीडिया वापरावर बंदी घालण्याची मागणी दिवसेंदिवस जोर धरत आहे. कमी वयात मोबाईल, रील्स, गेम्स आणि सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म्सच्या अतिवापरामुळे मुलांच्या मानसिक आरोग्यावर गंभीर परिणाम होत असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. यामुळे सरकारने कठोर नियम लागू करावेत, अशी मागणी अनेक पालक, शिक्षक आणि मानसोपचार तज्ज्ञांकडून केली जात आहे.

आजकाल 10 ते 16 वयोगटातील मुले मोठ्या प्रमाणावर इंस्टाग्राम, यूट्यूब, फेसबुक आणि गेमिंग अ‍ॅप्सवर सक्रिय आहेत. अभ्यास, खेळ आणि प्रत्यक्ष संवादाऐवजी स्क्रीनसमोर अधिक वेळ घालवला जात असल्याने एकाग्रतेचा अभाव, चिडचिड, आत्मविश्वास कमी होणे आणि झोपेच्या समस्या वाढताना दिसत आहेत.

तज्ज्ञ काय म्हणतात?

बाल मानसोपचार तज्ज्ञांच्या मते, सोशल मीडियामुळे मुलांमध्ये सतत तुलना करण्याची सवय लागते. लाईक्स, व्ह्यूज आणि फॉलोअर्स यावर आत्ममूल्य ठरवले जात असल्याने नैराश्य आणि चिंता वाढू शकते. काही प्रकरणांमध्ये सायबर बुलिंग, ऑनलाइन छळ आणि चुकीच्या कंटेंटचा थेट परिणाम मुलांच्या वर्तनावर होत असल्याचेही दिसून आले आहे.

शिक्षणतज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की, सोशल मीडियाचा अतिरेक शैक्षणिक कामगिरीवर थेट परिणाम करतो. मुलांचे लक्ष अभ्यासातून हटून डिजिटल मनोरंजनाकडे अधिक वळत आहे, ही चिंतेची बाब आहे.

बंदी हाच उपाय आहे का?

काही तज्ज्ञ मात्र पूर्ण बंदीपेक्षा नियंत्रित वापरावर भर देतात. त्यांच्या मते, तंत्रज्ञानापासून मुलांना पूर्णपणे दूर ठेवणे व्यवहार्य नाही. त्याऐवजी वयानुसार कंटेंट फिल्टर, स्क्रीन टाइम मर्यादा आणि पालकांचे सक्रिय मार्गदर्शन आवश्यक आहे.

सरकारची भूमिका

सध्या भारतात मुलांच्या सोशल मीडिया वापरावर थेट बंदी नाही. मात्र, डिजिटल सेफ्टी, डेटा संरक्षण आणि वयोमर्यादा लागू करण्यासंबंधी नियमांवर सरकार विचार करत असल्याची चर्चा आहे. भविष्यात कडक कायदे लागू होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

पालकांची जबाबदारी महत्त्वाची

तज्ज्ञांच्या मते, केवळ कायदे पुरेसे नाहीत. पालकांनी मुलांशी संवाद साधणे, त्यांचा ऑनलाइन वेळ नियंत्रित करणे आणि योग्य-अयोग्य कंटेंटची जाणीव करून देणे ही सर्वात प्रभावी उपाययोजना आहे.

मुलांच्या सुरक्षित आणि संतुलित विकासासाठी सोशल मीडिया वापरावर योग्य नियंत्रण आवश्यक आहे. बंदी, नियम आणि पालकांचे मार्गदर्शन — या तिन्हींचा समतोल साधल्यासच मुलांचे भविष्य सुरक्षित राहू शकते.